ગોવા પ્રવાસ: ચલ મન ગોવા જોવા (ભાગ-૬)

Candolim/કેન્ડોલીમ તરફ 

૨૬-૦૭-૨૦૧૮. ૧૧:૧૫એ કોકોનટ ગ્રુવઝમાંથી ચેકઆઉટ કર્યું. અહીંથી અમારે કેન્ડોલીમ જવાનું હતું જ્યાં અમે Oyo એપાર્ટમેન્ટમાં બે રૂમ બૂક કરી દીધા હતા. ટેક્સી કર્યા સિવાય છૂટકો નહોતો. ટેક્સીની સફર દરમ્યાન અહીં જે કંઈ જોયું એ વિચારો ટપકાવી લીધા. ગોવામાં ફૂટપાથ ક્યાંય જોવા ન મળી, કચરાપેટી પણ નહિ. ચકલી, કબુતર, ડ્રોંગો, કાગડો વગેરે પુષ્કળ જોયા (કાગડા તો અહીં પણ કાળા જ છે! ;-) ) ગોવામાં તો માથું ઊંચું કરો તો નજર પડે ત્યાં નારિયેળ દેખાતા હોવા છતાં એ નીચે ઉતરે ત્યારે એની કિંમત બહુ ઉપર જતી રહેતી હોય એમ લાગ્યું. આપણે ત્યાં જે નારિયેળ પચીસ-ત્રીસનું મળતું એ નારિયેળ અહીં ચાળીસ રૂપિયામાં વેચાતું જોયું. કુદરત અહીંના નારિયેળમાં કદાચ વધુ પાણી કે મલાઈ ભરતી હોય તો ખબર નહિ! હા, ગુજરાતીઓને ગમે એવી વાત એ છે કે શરાબ અહીં સસ્તો છે – ફેનીનું ક્વાર્ટર ફક્ત ૫૦/- નું મળતું જોયું! 

ગોવામાં સારી, સ્કૂટર સવારી!* (* કન્ડીશન્સ એપ્લાઈડ) 

કેન્ડોલીમનાં ઓયો એપાર્ટમેન્ટ પહોંચી ગયા. એક તો અહીંનાં ડ્રાઈવરોને પૈસા પુષ્કળ પડાવવા છે પણ રસ્તાઓની ખબર નથી. વચમાં કોઈ ભળતા રસ્તે જઈ ચડ્યા હતા. GPS પણ પોતાનું નહિ આપણું વાપરવાનું. Calangute તરફ લઇ જતા મુખ્યમાર્ગથી અંદર પડતી સડક પર સહેજ અંદર આવેલા આ ઓયો એપાર્ટમેન્ટનાં પહેલે માળ અમારી રૂમ્સ છે. રૂમમાં પહોંચીને તરત જ ચા-નાસ્તો મંગાવ્યો. દરમ્યાન ગેલેરીમાં ઉભા ઉભા આયુર્વેદિક બીડીનાં કશ પણ ખેંચાયા! ચા-પાણી પછી હવે જવું છે અમારે મારિયોનાં પુસ્તકો અને કાર્ટૂન્સ આધારિત ચીજવસ્તુઓનું વેચાણ કરતી Mario Gallary/મારિયો ગેલેરી અને Agauda Fort/અગુઆડા અથવા અગ્વાડા કિલ્લો જોવા. ઓયો કેપ્ટન જોડે ચર્ચા કરી એટલે એણે કહ્યું કે મારિયો ગેલેરી અહીં નજીક જ છે એટલે પહેલા ત્યાં જાઓ અને પછી ફોર્ટ અગુઆડા. જોકે બન્ને એક જ રસ્તે પણ એકબીજાથી વિરુદ્ધ દિશામાં છે. કેપ્ટન પાસેથી જ અમે સ્કૂટર્સ લઇ લીધા. ભાડું પૂછો તો ૪૦૦/- રુ. જાતે જ એણે અમને ૩૫૦/- માં કરી આપ્યું. હેલ્મેટ વગર અહીં તકલીફ તો નહિ થાય એ પણ જાણી લીધું. કારણકે પોલીસ પકડીને અંદર કરી દે તો ક્યાં જવું? સવારોએ સ્કૂટર પલાણ્યા અને પાછળ પીલીયન રાઈડર્સ ગોઠવાયા એટલે સવારી ઉપડી ગોવાની સડકો પર...

કેલેંગ્યૂટની Mario Gallary/ મારિયો ગેલેરી 

પાંચ જ મિનિટમાં અમે Calanguteની મારિયો ગેલેરી પહોંચી ગયા. મુખ્યમાર્ગ પર જ આવેલી આ ગેલેરીની બહાર જ મારિયોના ફૂલ સાઈઝ પાત્રોનાં પૂતળા મુલાકાતીઓના સ્વાગત માટે તૈયાર હતા! એમની સાથે ઉભા રહીને અમે એમના જેવા હાવભાવ આણવાના પ્રયત્નો કરતા એટલા તો ફોટાઓ લીધા કે ગેલેરીનો સ્ટાફ અમારી રાહ જોઇને થાકી ગયો! ફોટાઓની માયાજાળમાંથી સૌથી પહેલા લલિતભાઈ છૂટ્યા એટલે એમણે ગેલેરીમાં પ્રથમ પ્રવેશ કર્યો અને પાછળથી અમે. મારિયોનાં કાર્ટૂન્સ અને ઈલ્સટ્રેશનનાં બેજ, ફ્રીઝ પર લગાવવાના મેગ્નેટ, કાર્ડ્સ, કિચેન, ટી-શર્ટ, પર્સ, ફ્રેમ્સ, બુક્સ, લેમ્પ્સ જેવી આઈટમ્સ અમે સૌ કુતુહલથી જોતા હતા. જોકે પછી એ વસ્તુઓનાં ભાવ લગાડેલું સ્ટીકર અમારું કુતુહલ મારી નાખતું હતું અને અમારી અને એ વસ્તુની વચ્ચે જાણે કોઈ અદ્રશ્ય પટાન્તર ઉતરી આવતો હતો. બધું overprice હતું. લલિતભાઈએ ધીમેકથી કહ્યું કે, ‘મને તો મારિયોનાં કાર્ટુન્સ ક્યારેય ગમ્યા નથી’, અને પછી હ્યુમર કરતા કહ્યું, ‘આ કાર્ટૂનથી કોઈનું ભલું થયું હોય ન હોય પણ મારિયોના પરિવારનું ચોક્કસ ભલું થયું હશે!’ મારિયોનાં કાર્ટૂનનાં હું અને તુષાર તો ફેન, અને વિશાલને પણ કાર્ટુન્સમાં સારો એવો રસ ખરો. એટલે અમે પણ મારિયોના પરિવારનું અમારાથી બને એટલું, એટલેકે થોડુંકેક ભલું થાય, એ વિચારે કાર્ડ્સ અને ફ્રીજ મેગ્નેટ્સ ખરીદ્યા. 

પેટ્રોલપંપની શોધમાં! 

અરે, આ ગોવામાં તો જબરી ગરબડ ચાલે છે. લલિતભાઈએ તો એમણે લખેલા ટ્રાવેલોગને ‘ગોવામાં ગરબડ’ એવું જ નામ આપી દીધું છે. અમને પેલાએ જે સ્કૂટર બઝાડેલા એમાં પેટ્રોલ કેટલું છે એ જોવાની મતિ મને રસ્તામાં સુઝી. બધાનાં સ્કુટરમાં તો થોડુંકેક પેટ્રોલ હતું પણ મારા સ્કૂટરમાં તો ફક્ત છાંટો પેટ્રોલ હતું. આ તો મોકાણ! ક્યાંક રસ્તામાં અટકી ગયું તો? એટલે અમે પહેલા પેટ્રોલ પુરાવવું એમ નક્કી કરતા અગુઆડા ફોર્ટની દિશામાં ધીમે ધીમે દોડાવતા ગયા. રસ્તામાં પૂછતાં ખબર પડી કે છેક એ રસ્તે તો કોઈ પેટ્રોલ પંપ નથી પણ ડાબે હાથે વળીને ૪ કિ.મી. દૂર જઈશું તો પેટ્રોલપંપ છે ખરો. એટલે ફોર્ટનો રસ્તો પડતો મૂકીને અમારે ડાબે હાથે પડતા રસ્તે વળાવી લેવું પડ્યું. સાંકડા અને પ્રમાણમાં સૂમસામ રસ્તે ખાસ્સું હંકાર્યા પછી અને ધીરજનો લગભગ અંત આવી ગયો ત્યારે છેક પેટ્રોલ પંપ દેખાયો. વળી, અહીં ૪ કિ.મી. નું બોર્ડ હોય તો એ સ્થળ ૬ કિ.મી. દૂર હોય એવું અનુભવે સમજાયું – કોઈએ ચોક્કસ ફેનીનાં નશામાં આવા અંતરો દર્શાવતા બોર્ડ ખોડ્યા હશે! બધાએ પ્રમાણસરનું પેટ્રોલ પુરાવી લીધું એટલે હાશ થઇ.

અગુઆડા ફોર્ટની જગ્યાએ 'આડે ઉતર્યો' માર્ગોસ ફોર્ટ! 

આ બધી દોડાદોડમાં જ ૪:૩૦ જેવું થઇ ગયું હતું. પાંચ-છ વાગે તો અગુઆડા ફોર્ટમાં એન્ટ્રી બંધ થઇ જાય છે. એટલે ત્યાં પહોંચવા પર ચોકડી વાગી. ગુસ્સો તો બહુ આવ્યો પણ ત્યાં જ અમને યાદ આવ્યું કે આ રોડ પરનાં સાઈનબોર્ડમાં ક્યાંક ક્યાંક Reis Margos Fort એવું લખેલું હતું અને અમે અહીં આવ્યા એ જ દિશામાં આગળ જતી તીરની નિશાની પણ જોઈ હતી. બસ તો તીર હવે આ માર્ગોસ ફોર્ટ પર જ લગાવવું રહ્યું! રસ્તાનું પગેરું પૂછતાં પહોંચી ગયા માર્ગોસ ફોર્ટ. પ્રવેશ ફી હતી ૫૦/-. ટિકીટો ફડાવી અમે પ્રવેશ કર્યો ત્યારે સાંજ ઢળી રહી હતી. 

Reis Margos Fort/માર્ગોસ ફોર્ટ

માર્ગોસ કિલ્લામાં બધે જ સાઈનપોસ્ટીંગ અને માહિતીદર્શક બોર્ડસ લગાવ્યા છે જેને વાંચીને બધું જાતે જ સમજતા જવાનું. કિલ્લાનાં પ્રવેશદ્વાર આગળ જ એક ‘Death Hole’ નામનું ચોરસ બાખું છે. વાસ્તવમાં, દુશ્મનો આક્રમણ કરે અને કોઈક કારણસર એ લોકો અંદર આવવા માંડે તો છેલ્લા ઉપાય તરીકે આ holeમાં ઉપરથી ધગધગતું તેલ રેડવાનો વિકલ્પ અજમાવી જોવામાં આવતો. અત્યારે તો સમયે ‘જીતી લીધેલો’ એવો દરિયાકિનારે આવેલો આ પોર્ટુગીઝ કિલ્લો એક સમયે જેલખાનું પણ હતો. મુલાકાતીઓ એ કારાવાસની ‘ફીલ’ લઇ શકે એ માટે કાળકોટરીનો દરવાજો ખૂલ્લો રાખવામાં આવ્યો છે. 

કિલ્લામાં આવેલા ખંડોમાં અલગ અલગ ગેલેરીઓ આવેલી છે. એક ગેલેરીમાં કિલ્લાનો ઈતિહાસ દર્શાવતા માહિતીદર્શક બોર્ડસ મૂકેલા છે તો એક ખંડમાં મારિયોનાં કાર્ટુન્સ પણ ખરા. Interesting Facts about Goaના બોર્ડસ વાંચતા લલિતભાઈએ એક કોમિક માહિતી બધાને બતાવી – આફ્રિકાથી હબસી સૈનિકોને લુચ્ચા પોર્ટુગીઝો અહીં લડવા માટે લઇ આવેલા ત્યારે એમને ગોવાનો નકશો મોટો અને ભારતનો નકશો નાનો હોય એવા નકશા બતાવતા એમ સમજાવેલું કે આપણે આ ‘નાના’ ભારત પર આક્રમણ કરીને ચપટીકમાં જીતી લેવાનું છે!

કિલ્લામાં Do’s અને Don’tsની સૂચનાઓ પણ બહુ ક્રિએટીવ રીતે મૂકવામાં આવી છે. ટેરેસ ઉપરથી સરસ વ્યૂ દેખાય છે. અહીં સંખ્યાબંધ તોપો પણ મૂકેલી છે જેનો હવે કશોય ખપ રહ્યો નથી, મુલાકાતીઓ ફોટા પાડે એટલું જ એમનું મહત્વ રહ્યું છે. ધ્યાનીએ પણ તોપનાં નાળચે બેસીને થોડું રમી લીધું. અમે કલાકેક જેટલું ફોર્ટમાં ફર્યા હોઈશું. કારણકે બહાર આવ્યા ત્યારે ૬:૦૦ વાગી ગયા હતા.

Rocky Beach પર રખડપટ્ટી 

કિલ્લાની છત પરથી નીચેનો બીચ રોકી દેખાતો હતો – ખડકાળ. અમે એમાં ટહેલવાનું નક્કી કર્યુ. બીચની નજીકથી જતા રસ્તે અમે સ્કૂટર હંકારતા જતા હતા પણ બીચમાં ઉતરવાનો રસ્તો મળતો નહોતો. આ બીચ કંઈ ડેવલપ નહોતો એટલે પગથીયા કે એવું તો ક્યાંથી હોય? સહેજ યોગ્ય જગ્યા જોઇને અમે ઉતર્યા. ખડકો પર કૂદાકૂદ કરીને અમે દરિયાનાં મોજાઓને હાથતાળી દેવાની રમત રમવા માંડ્યા. મોજા વધુ નજીક આવી રહ્યા હતા (મીનાજીએ ધ્યાન દોર્યું કે આવતીકાલે પૂનમ છે). કાંઠે એક સુક્કું વૃક્ષ આડું થયેલું પડ્યું હતું. લલિતભાઈ તો એની પર ચડી ગયા. હું અને વિશાલ કાંઠે તણાઈ આવેલા શંખલા-છીપલાં વીણવામાં પરોવાયા. આઈસ્ક્રીમના swirl cone જેવા શંખલા બહુ હતા ક્રીમ-વ્હાઈટ કલરનાં. દસેક મિનીટ શંખલા-છીપલાં વીણયા ત્યારે એટલી મિનિટો માટે તો જાણે બાળપણ પાછું મળી ગયું! બધાએ બૂમ પાડીને બોલાવ્યા ત્યારે છેક અમે પાછા ઉપર આવ્યા.

અહીંથી અમે અમારી ઓયો રૂમ્સની નજીક જ આવેલી ‘કૈલાસ પર્વત’ રેસ્તરાંમાં ડીનર માટે ગયા. ચાટ પ્લેટર-ભાજીપાઉં ખાઈને પછી બહાર આવ્યા. Tawa આઈસ્ક્રીમ મળતો જોઇને બધાનાં પગ એ દિશામાં વળી ગયા. રૂમ પર પાછા આવ્યા અને સૂવાની તૈયારી કરવા માંડ્યા ત્યારે દરવાજે ટકોરા સંભળાયા. ખોલીને જોયું તો લલિતભાઈ. અંદર આવીને પલંગની ધાર પર બેઠા. પછી એમણે અમને ત્રણેયને નજીક ગોઠવાઈ જવા કહ્યું. અમે ગોઠવાયા એટલે એમણે વાતની શરૂઆત કરી, “તમને યાદ હોય તો કે મિરામાર બીચ પર મને એક માણસ મળ્યો હતો...” 

માણસ? કયો માણસ? મળ્યો હશે તો એનું શું પણ? 

– હા,તમને થયા એવા સવાલો અમને પણ થયા હતા. પણ, એ રહસ્યનો ઉત્તર હવે આગળનાં ભાગમાં